A
Admin
Yönetici
Yönetici
“Eğer Kürtler İran’ın yanında yer alırsa İran kazanır. Eğer İsrail’in yanında yer alırsa İsrail kazanır.” İran’daki Kürt Nüfusu ve Coğrafya • Nüfus: ~9–10 milyon • Yaşadıkları Eyaletler: Kürdistan, Kirmanshah, İlam, Batı Azerbaycan • Lehçeler: Kurmancî, Sorani, Goranî, Feylî • İran’ın %10’una yakın nüfusu oluştururlar; sınır boyunca Türkiye, Irak ve Suriye Kürtleriyle sosyal bağ içindedirler. İran’da Kürtlere Yönelik Tarihsel Zulüm .Pehlevî Dönemi (1925–1979) • Kürtçe yasaktı; okullarda, medyada, siyasette yalnızca Farsça geçerliydi. • 1946 Mahabad Kürt Cumhuriyeti sadece 11 ay dayanabildi. Sovyetler çekilince İran Şah’ı bastırdı. • Qazi Muhammed idam edildi. • Kürtçe eğitim ve yönetim hakkı yok sayıldı. . İslami Rejim Dönemi (1979–) • 1979 devriminden sonra da Kürtler “ayrılıkçı” ilan edildi. • 1980’lerde binlerce Kürt idam edildi. • İran Kürtlerinin temsilcisi olan KDPI (İran Kürdistan Demokrat Partisi) liderleri yurtdışında suikastlarla öldürüldü. • 2022 Mahsa Amini olayları sonrasında İran Kürt bölgelerini insansız hava araçları ve füzelerle bombaladı. Kürtler Neden Kritik Güç? • Bugün İsrail ile İran arasındaki savaşta İran’ın doğrudan iç sınırlarında en geniş etnik azınlık Kürtlerdir. • Kürtler İran’a destek olursa İran içeride istikrar kazanır. • Ancak İran, Kürtleri yüzyıllar boyunca yok saydı: • Ana dillerini yasakladı • Parlamentoda kimlik temsili vermedi • Onları ayrılıkçı gibi gösterdi, cezalandırdı • Dini özgürlüklerini sınırladı (Sünni Kürtlere cami izni dahi verilmedi) Sonuç: İran, yıllarca zulmettiği Kürtlere bugün muhtaç hale geldi. Tanımadığı kimliği, yok saydığı halkı bugün savaşın kaderini belirleyebilir. Tarihi Katliamlar ve Trajediler Ferzende Berx Olayı • Şeyh Said Ayaklanması sonrası Türkiye’den İran’a geçen Kürt direnişçisi Ferzende Berx, İran’da yakalandı ve cezaevine atıldı. • İran istihbaratı tarafından cezaevinde gözleri oyuldu, işkenceyle öldürüldü. • İran, Kürt liderlerine “misafirlik” değil, işkence ve ölüm” sundu. Şeyh Said’in Ailesi • Ayaklanma sonrası Şeyh Said’in çocukları İran’a sığınmak isterken İran sınırında yakalandı, bazıları İran’da öldürüldü. • Bu olay, İran’ın Kürtlere sadece kendi çıkarına dost olduğunu bir kez daha gösterdi. .Kürtler Ne Yapmalı? • Kürtler bugün bir ilki yapabilir: • Ne İran’a koşulsuz destek • Ne de İsrail’in oyuncağı olmak. • Bölgesel tarafsızlık ve akıllı diplomasiyle: • İran’da bir Kürt özerk bölgesi ilan edebilirler. • Kendi kimlikleriyle tanınma ve resmi dil hakları kazanabilirler. • Tarihi olarak yok sayılan halk, stratejik masaya oturabilir. . Kürtlerin Bağımsızlık Umudu ve Ortadoğu’daki Konumu • Bugün artık Kürtlerin kaderini başkaları değil, Kürtlerin tutumu belirleyecek. • İran’ın parçalanma ihtimali varsa, Kürtler bu denklemde başrol oynayabilir. • Artık: “Kürtler ya tarihin öznesi olacak… ya da başkalarının savaşında figüran kalacak.” Son Söz İran, kendi eliyle bastırdığı, aşağıladığı, dilini yasakladığı bir halkın eline kaldı. Bu halk: Kürtler. Bugün Kürtler: • Dilerse barışın anahtarı… • Dilerse bağımsızlığın temeli… • Dilerse İran’ın sonu olabilir. Pahlavi Dönemi 1. Pahlavi Dönemi (1946–1979) • 1946 Mahabad Cumhuriyeti sonrası: Cumhuriyetin çöküşüyle birlikte KDPI liderleri idam edildi; yaklaşık ~1.000 kişi hayatını kaybetti . • 1967–1968 ayaklanması: Rejim bastırırken liderlerden 8’i idam edildi ve toplam >40 kişi öldürüldü; en az 108 kişi öldü . 2. İslam Cumhuriyeti (1979–günümüz) A) 1979–1985 kitlesel infazlar • 1980–85 yılları arasında siyasi idam sayısı: 8.000–9.500 kişi . • İlk iki yıl (1980–1981) yalnızca Kürdistan’daki isyanlar sırasında 1.200 Kürt siyasi mahkum infaz edildi . • 1979–82 Kürt isyanında hükümet kaynaklarına göre toplam 10.000 kişi, bunların içinde 1.200 infaz edilmeli . B) 1988 siyasi infazlar (Cezaevleri katliamı) • Tüm siyasi mahkumlar hedef alındı; tahminlerde 4.500–30.000 kişi arasında can kaybı var . • Kürt/etnik ayrım yapılamasa da, Kürt muhaliflerin ağır kayıp verdiği çoğul etnik baskı altındaydı. C) 1989–1996 KDPI isyanı • Eylem sürecinde ve sonrası, hükümetin askeri operasyonlarıyla müdahaleler sonucu 168–503 kişi, çoğunlukla Kürt militanlar ve siviller öldü . • Ayrıca KDPI liderleri hedef alınarak suikast ve idamlarla bastırıldı (örneğin 1991’de 7 KDPI üyesi idam edildi) . D) 2000 sonrası ve 2020’ler • 2023 yılı: Hengaw verilerine göre en az 144 Kürt mahkum idam edildi . • 10 Ekim 2024 itibarıyla: KHRN, İran’da geçen yıl içinde en az 138 Kürt mahkumun öldüğünü raporladı (10 Ekim 2023–9 Ekim 2024) . • 2024 toplamı: Rudaw’a göre İran’da yaklaşık 909 idam gerçekleştirildi ve bunların %20’si Kürttü → bu da ~182 Kürt mahkumun idam edilmesi anlamına geliyor . E) Siyasi gözaltı ve şiddetli terör • Evin Cezaevi’nde kadın Kürt gazeteci ve aktivistlerin ölüm cezasıyla yargılandığı, işkence edildiği rapor edildi . • 2022 sonrası protestolar sonucu: • BM verilerine göre 537 kişi öldürüldü, binlerce gözaltı yaşandı; bunların arasında Kürt aktivistler de var FERZENDE BEG İN HİKAYESİ İran devleti,1930 yılında yaralı olarak yakaladıkları Ferzende Beg'e Tahran’daki Qesri Qencer cezaevinde yıllarca işkence yapıp ,Zehirledikten sonra iki gözünü çıkartıp Eşi Besra xanımın eline verirler.. Size Ağrı isyanın Komutanlarından FERZENDE BEG’in Hikayesini anlatacam Şeyh SEİD isyanı başladığında ; Erzurumdan Kurdistan'a geçebilmenin tek yolu Hınıs - Erzurum arası kullanılan boğaz yoludur.Erzurum'dan bir ordu kıyam mahalline giremesin diye boğaz tutularak Hınıs cephesi oluşturulur.Bu göreve Şeyh Ali Rıza Efendi (Ş.Seid’in büyük oğlu ) ile birlikte Xalid Bege Heseni,Kereme kolaxasi ,süleymane Ehmed,Ferzende beg verilir. Ş.Said Efendi Varto’da ihanet sonucu yakalanınca ,Ş.Said’in Ailesini binbir zorlukla İran’a kaçırırlar. Ferzende Beg İran’da iken 1926 yılında Ağrı isyanı başlayınca, Ferzende Beg hiç zaman kaybetmeden isyandaki yerini alır. komuta kademesindeki Ferzende beg,İsyana adam kazandırma ve gıda tedariği dahil hemen hemen bütün muharebelerde ve sabotaj eylemlerinde görev alır.Bir keresinde 60 adamıyla iki tabur askeri pusuya düşürüp bozguna uğratır.Ağrı isyanı katliamlarla bastırılmasına rağmen Ferzende beg vur-kaç taktiği ile savaşmaya devam eder.1930 yılında İran ile Türkiye arasındaki sığındığı dağlarda ihbar sonucu İran devletinin bir tabur askeri ile etrafını sarılr ve Teslim ol çağrılarına ateş ile karşılık verir.Ferzende beg yaralı ele geçirilir ve kafilesiyle birlikte İran’a götürülür.Kendisi Tahran’daki Qesrî Qencer zindanına atılır.Eşi Besra Xanım ise Tahranda ev hapsinde tutulur. 1939 yılına kadar Ferzende beg,tutulduğu hapiste işkence yapılır.Daha sonra verdikleri zehirle öldürülür. Eşinin ziyareti sırasında Ferzende beg öldü deyip oydukları gözlerini Besra Xanımın eline verirler.Besra xanım eşinin cenazesini Türkiye 'ye getirmek için İran devletine dilekçe yazıp yalvarmasına rağmen bu isteği reddedilir. Ferzende Begi Tahran'da toprağa verir ve mezar taşına “MÊRÊ MÊRA ,FERZENDE BEGÊ HESENÎ “ yazdırır. MANSETDE